Eerst de Russische invasie van Oekraïne, die energieprijzen naar recordhoogtes joeg. Daarna nieuwe spanningen in het Midden-Oosten die olieprijzen opnieuw deden stijgen. Voor veel werknemers vertaalde dat zich direct in hogere energierekeningen, duurdere boodschappen en een koopkracht die zichtbaar wegsmolt. In zulke tijden is de vraag niet alleen wat je bruto verdient — maar wat je netto overhoudt. En precies daar maakt een CAO het verschil.
Automatische loonsverhogingen: de inflatiebuffer die je zelf niet hoeft te regelen
Het meest directe voordeel van een CAO in inflatietijden: loonsverhogingen zijn collectief afgesproken en hoeven niet door jou individueel bevochten te worden. Vakbonden onderhandelen namens álle werknemers onder die CAO, en juist in periodes van hoge inflatie zijn die onderhandelingen het meest de moeite waard.
In 2022 en 2023 wisten vakbonden in sectoren als zorg, bouw en transport loonsverhogingen van 5 tot zelfs 10 procent te bedingen — percentages die de inflatie deels bijhielden. Werknemers zonder CAO waren in diezelfde periode volledig afhankelijk van de goodwill van hun werkgever. Wie niet actief om loonsverhoging vroeg, kreeg die in de meeste gevallen ook niet.
Het verschil in uitkomst was merkbaar. Onderzoek van het CPB liet zien dat de koopkrachtontwikkeling van werknemers met een CAO structureel beter uitpakte dan die van werknemers in sectoren zonder collectieve afspraken.
Vaste afspraken die je werkgever niet zomaar kan terugdraaien
Inflatie brengt ook druk op werkgevers. Stijgende energie- en grondstofkosten leiden soms tot bezuinigingen — en zonder CAO ben je als werknemer kwetsbaar. Aanpassingen in je arbeidsvoorwaarden, minder vakantiedagen, afgeschafte toeslagen: juridisch is er meer mogelijk dan de meeste mensen denken.
Onder een CAO is dat veel lastiger. De afspraken zijn bindend. Je werkgever kan niet eenzijdig beslissen om de overwerkvergoeding te schrappen of je eindejaarsuitkering te halveren. De vakbond houdt toezicht, en als de CAO algemeen verbindend verklaard is (AVV), geldt ze voor de hele sector — inclusief bedrijven die niet direct lid zijn van een werkgeversorganisatie.
Die bescherming klinkt abstract tot het moment dat je hem nodig hebt. Werknemers in sectoren als horeca en retail — sectoren met relatief weinig CAO-dekking — zagen tijdens de coronacrisis en de inflatiegolf vaker hun voorwaarden eenzijdig verslechteren. Niet altijd illegaal, maar wel mogelijk.
Wat regelt een CAO naast je salaris?
Een loonsverhoging is het meest zichtbare voordeel, maar een CAO regelt meer dat in tijden van economische druk telt:
- Eindejaarsuitkering of dertiende maand — extra inkomsten net als de energierekening hoog is
- Aanvulling op ziektegeld — tot 100% van je loon, terwijl de wet stopt bij 70%
- Ontslagbescherming en -vergoedingen — zekerheid als bedrijven gaan reorganiseren
- Reiskostenvergoeding — steeg in veel CAO's mee met de brandstofprijzen
- Pensioenopbouw — beschermt je koopkracht op de lange termijn
- Budget voor scholing en omscholing — relevant als de economie structureel verandert
Geopolitieke onzekerheid maakt collectieve zekerheid waardevoller
De Russische invasie van Oekraïne liet zien hoe snel een geopolitieke schok doorwerkt in de portemonnee van gewone werknemers. De gasmarkt explodeerde. Dieselprijzen gingen door het dak. Bedrijven die afhankelijk waren van Russische energie kwamen in de problemen — en die druk werd soms doorgeschoven naar het personeel.
Met de aanhoudende spanningen rondom Iran en de Straat van Hormuz is een nieuwe energieprijs-schok niet denkbeeldig. Olie-export die door conflicten verstoord wordt, raakt opnieuw direct de kosten van transport, productie en verwarming. In zo'n klimaat is het verschil tussen 'we zien wat er van loonsverhoging terechtkomt' en 'er is al een percentage afgesproken' concreet voelbaar.
Een CAO geeft geen garantie dat de inflatie nooit harder stijgt dan je loonsverhoging. Maar het geeft je wél een collectief fundament om op terug te vallen — en een georganiseerde stem in de onderhandeling als dat nodig is.
Collectieve macht werkt anders dan individuele onderhandeling
Er is een reden waarom werkgevers soms liever zonder CAO werken: individuele onderhandeling valt vrijwel altijd in hun voordeel uit. Niet omdat werkgevers per definitie slecht zijn, maar omdat de machtsverhoudingen asymmetrisch zijn. Eén werknemer tegenover een HR-afdeling.
Vakbonden keren die verhouding om. En in tijden van hoge inflatie, wanneer werknemers directe koopkrachtverlies ervaren, zijn vakbonden gemotiveerd én geloofwaardig in hun eis. Dat vertaalt zich in betere uitkomsten — voor iedereen die onder de CAO valt, ook voor mensen die zelf geen vakbondslid zijn.
Hoe vind je een baan met een goede CAO?
Helaas vermeldt lang niet elke vacature of er een CAO van toepassing is. Je kunt het navragen tijdens een sollicitatiegesprek (volkomen normaal en professioneel), de website van het ministerie van SZW raadplegen, of kijken welke CAO in jouw sector van toepassing is.
Makkelijker is het zoeken op een platform dat CAO-dekking als filter gebruikt. Op Baan met CAO tonen we uitsluitend vacatures bij werkgevers die onder een collectieve arbeidsovereenkomst vallen. Zo hoef je er zelf niet achteraan — en weet je zeker dat de zekerheid van een CAO onderdeel is van het pakket.
